FUNDAMENTO DE ESPERANTO (01)

Presentación

El Libro “Fundamento de Esperanto” es la base del Esperanto. Tiene un capítulo llamado “Fundamenta Gramatiko de la Lingvo Esperanto en Kvin Lingvoj” ( Gramática Fundamental de la Lengua Esperanto en Cinco Idiomas). Este capítulo contiene las famosas 16 reglas gramaticales. Es usual que se malentienda por ello, que el esperanto tiene sólo 16 reglas. En el hecho, el número de reglas gramaticales es bastante y mucho mayor que lo señalado. Más aún, debieran ser 17 reglas, dado que en la “Fundamenta Gramatiko” (Gramática Fundamental), comienza enseñando el alfabeto, que no esta enumerado. Además en el capítulo “Ekzercaro” (Ejercicios)

La Fundamenta Gramatiko es -sin embargo- la colección de normas gramaticales más importante del Esperanto, pues es la base de todas las demas normas. El texto puede parecer algo confuso desde el punto de vista de la ciencia lingüistica moderna.
Debemos recordar que el texto fue realizado a fines del siglo 19, en un estilo totalmente tradicional y desde el punto de vista europeo. Para comprender el texto, no sólo se deve tener conocimientos generales sobre las lenguas europeas, sino también considerar que la lingüística de entonces no estaba tan desarrollada como la actual. Se deben comprender las reglas según el estilo de aclaraciones de la época. Y para comprender correctamente es absolutamente necesario compararlas con los ejemplos prácticos del “Ekzercaro”. No debe, por tanto, tratar de leerse las reglas como un sistema de axiomas matemáticos o lógicos, porque no fueron escritas de esta forma.

La Fundamenta Gramatiko en el Fundamento está escrito en los idiomas francés, inglés, alemán, ruso y polaco, pero no en Esperanto. En el libro “Fundamenta Krestomatio” se encuentra la versión en Esperanto (p. 239-241), pero esta versión – aunque importante- no es oficial como la versión del Fundamento.

Más aún, las cinco versiones del Fundamento, no son absolutamente iguales. En algunas versiones se encuentran cosas que faltan en las otras. Por ello, hemos acompañado una versión en esperanto, que reúne las cinco versiones en un solo texto coordinado, que contiene todas las reglas, pequeñas o grandes, comentarios y ejemplos de las cinco versiones del “Fundamenta Gramatiko”.
La elección de las palabras está basada en gran parte en la versión en esperanto del Fundamenta Krestomatio.
La versiones en lenguas nacionales tienen también traducciones a las mismas de los ejemplos en esperanto. Estos fueron eliminados salvo en dos casos (reglas 3 y 16). También se eliminaron las aclaraciones sobre pronunciación. Para aquellos que deseen ver las diferencias entre las versiones en los idiomas nacionales, existe un texto comparado en las ediciones 9ª y 10ª del Fundamento de Esperanto.

La Gramática Fundamental en la Traducción al Español

A) EL ALFABETO

El alfabeto del esperanto consiste en 26 letras:

A,a	B,b	C,c	Ĉ,ĉ	E,e	F,f	G,g
Ĝ,ĝ	H,h	Ĥ, ĥ	I,i	J.j	Ĵ,	K,k
L,l	M,m	N,n	O,o	P,p	R,r	S,s
Ŝ, ŝ	U,u	Ŭ, ŭ	V,v	Z,z

Son consonantes: b, c, ĉ, d, f, ĝ, h, ĥ, j, ĵ, k, l, m, n, p, r, s, ŝ, t, u, ŭ, v, z.

Nota 1: La letra ŭ es usada sólo después de vocales (en diftongos).

Nota 2: Las imprentas que no posean las letras ĉ, ĝ, ĥ, ĵ,ŝ, ŭ pueden reemplazarlas por ch, gh, hh, jh, sh, u.

B) PARTES DEL DISCURSO

1. El Artículo indefinido no existe; existe solo un artículo defindo “la” igual para todos los géneros, casos y números.

Nota: El uso del artículo es igual al empleado en las lenguas francesa, alemana y otras. Las personas para quienes el uso del artículo presenta dificultades, pueden no usarlo absolutamente.

2. Los Substantivos se forman por la adición de la terminación “o” a la raíz. Para la formación del plural se agrega la terminación “j” al singular. Existen sólo dos casos: nominativo y acusativo. La raíz con la terminación “o” es el nominativo, el acusativo agrega la “n” después de la “o”. Los demás casos son expresados con la ayuda de preposiciones: el genitivo por “de”; eldativo por “al”, el instrumental (ablativo) por “per”, u otras preposiciones según el sentido. Ejemplos: raíz patr=

la patro, al la patro, de la patro, la patron, por la patro, kun la patro, la patroj, la patrojn,per la patroj, por la patroj.

3. Los Adjetivos son formados por la adición de “a” a la raíz. Los casos y números como los sustantivos. Los comparativos son hechos por la palabra “pli”, el superlativo por “plej”. Después del comparativos la palabra “que” (francés y español), “than” (inglés), “als” (alemán) ĉem (ruso), “niz” (polaco) se traducen por “ol”, y tras el superlativo, la palabra “de” (francés y español) se traduce por “el”. Ejemplos:

pli blanka ol neĝo;
mi havas la plej belan patrinon el ĉiuj;
mi havas la plej bonan patrinon.

4.Los numerales cardinales (no declinados) son: unu (1), du (2), tri (3), kvar (4), kvin (5), ses (6), sep (7), ok (8), naŭ(9), dek (10), cent (100), mil (1000). Las decenas y centenas son formadas por la simple unión de los numerales. Para los números ordinales se agrega la terminación de los adjetivos “a”; para los multiplicatvios – ej sufijo “obl”; para los fraccionales – “on”;para los colectivos – “op”; para los distributivos – la palabra “po”. Además de ellos, se pueden usar los números sustantivados y adjetivados. Ejemplos: kvincent tridek tri (533); kvara, unua, dua; unuo, cento;sepe, unue, due; triobla; kvarono, duono; duope, kvarope; po kvin

5.Los pronombres personales son: mi, vi, li, ŝi, ĝi (para animales o cosas ), si, ni, ili, oni (pronombre plural impersonal). Los pronombres posesivos están formados por la adición de la terminación del adjetivo “a” . La declinación del pronombre ocurre como en los sustantivos. Ejemplo: min, mia, la viaj.

6. El Verbo no se cambia según las personas o el número; ejemplo: mi faras, la patro faras, ili faras.

Tiempos del verbo

a) El tiempo presente termina en as; Ejemplo: mi faras.

b) El tiempo pretérito por is: vi faris, li faris.

c) El tiempo futuro por os: ili faros.

d) El modo condicional por us: ŝi farus.

e) El modo imperativo por u: faru, ni faru.

f) El modo infinitivo por i: fari.

Participios y gerundios:

Hay dos formas de participio en el idioma internacional, el declinable o adjetivo, y el indeclinable o adverbial:

a) El participio activo presente termina por ant: faranta, farante.

b) El participio activo pretérito por int: farinta, farinte.

c) El participio activo futuro por ont: faronta, faronte.

d)El participio pasivo presente por at: farata, farate.

e) El participio pasivo pretérito por it: farita, farite

f) El participio pasivo futuro por ot: farota, farote.

Todas las formas del pasivo son formadas por la ayuda de la correspondiente forma del verbo est y el participio pasivo presente o pretérito del verbo necesario, la preposición en el pasivo es de . Ejemplo: ŝi estas amata de ĉiuj (participio presente: el asunto se hace ahora);

la pordo estas fermita (participio pretérito: el asunto ya fue hecho).

7. Los Adverbios se forman por la adición de “e” a la raíz. Los grados de comparación se forman igual que los adjetivos. Ejemplo: mia frato pli bone kantas ol mi.

8. Todas las preposiciones por si mismas exigen el caso nominativo.

C) REGLAS GENERALES

9. Cada palabra se lee, como está escrita. No existen letras que no se pronuncien.

10. El acento siempre está sobre la penúltima sílaba.

11. Las palabras compuestas son formadas por la simple unión de las palabras (raíces), la palabra principal queda al final; se escribre como una sola palabra, pero en las obras elementales, separadas por un guión (-) (1). Las terminaciones gramaticales se consideran también como palabras independientes. Ejemplo: vaporŝipo está formada por : vapor, ŝip y o (terminación del substantivo).

1. En las cartas y obras destinadas a personas que ya conocen el idioma internacional, los guiones entre las partes de las palabras no son usadas. Su objetivo es posibilitar a todos el encontrar fácilmente en el diccionario el significado correcto de cada uno de los elementos de la palabra y de este modo recibir su completo significado, sin estudios previos de la gramática.

12. Si en la frase hay otra palabra de negación, la palabra “ne” se omite. Ejemplo: mi neniam vidis, mi nenion vidis.

13. En frases que respondan a la pregunta “kien”, las palabras reciben la terminación del caso acusativo. Ejemplo. kie vi estas?, tie (en ese lugar); kien vi iras?, tien (a ese lugar), mi iras Parizon, Londonon, Varsovion, domon.

14. Toda preposición tiene en Esperanto un significado definido y constante, que fija su uso; pero si debemos usar alguna preposición y el recto sentido no nos muestra qué preposición debes tomar, entonces usamos la preposición je , que no tiene un significado propio. Ej. ĝoji je tio, ridi je tio, enuo je la patrujo, malsana je la okuloj.

La claridad no sufren de ningún modo por ello, porque en todos los idiomas se ocupa en estas situiaciones preposiciones que sólo el uso ha sancionado; en tales casos en el idioma internacional siempre se usa la preposición “je”

En vez de la preposición “je” se puede también usar el acusativo sin preposición, si no se teme que exista otros significados

15. Las denominadas palabras “extranjeras”, esto es, aquellas que la mayoría de los idiomas ha tomado de una fuente extranjera, son usadas en el idioma internacional sin cambios, acogiendo sólo la ortografía y las terminaciones gramaticales de ésta.
Esta es la regla para las palabras bases, pero en relación a las diversas palabras de una raíz, es mejor usar sin cambio la palabra base y formar las demás derivaciones con esta última según las normas del idioma internacional. Ej. tragedio, pero tragedia; teatro, pero teatra (no: teatricala), etc.

16. La terminación “o” de los sustantivos y la “a” del artículo pueden suprimirse y reemplazadas por un apóstrofe por razones de buen sonido. Ej. ŝiller’ (Schiller) en ves de ŝilero; de l’ mondo en vez de de la mondo; dom’dom’ en vez de domo.

ENSEÑANZAS GRAMATICALES DIRECTAS TOMADAS DEL FUNDAMENTA EKZERCARO

Nombre de las letras: a, bo, co, ĉo, do, e, fo, go, ĝo, ho, ĥo, i, jo, ĵo, ko, lo, mo, no, o, po, ro, so, ŝo, to, u, ŭo, vo, zo.

(FE.1) En vez de “ci” se usa ordinariamente “vi”.

(FE.16) El artículo “la” es usado cuando hablamos de personas u objetos conocidos. Su uso es igual que en otros idiomas. Las personas que no comprenden su uso ( por ejemplo los ruso y polacos que no sepan otro idioma más que el propio), pueden en los primeros tiempos no usar completamente el artículo, porque es oportuno pero no necesario. En vez de “la” se puede decir también “l’ ” ( pero sólo después de una preposición
que termine en vocal).

(FE.27) La palabras compuestas son creadas por la simple conjunción de las palabras; se utilizan ordinariamente las raíces solas, pero si el buen sonido o la claridad lo exigen se puede tomar también la palabra completa, esto es, la raíz con su terminación gramatical. Ejemplos: skribtablo ó skribotablo (= tablo, sur kiu oni skribas); internacia (= kiu estas inter diversaj nacioj); tutmonda (= de la tuta mondo); unutaga (= kiu daŭras unu tagon); unuataga (= kiu estas en la unua tago); vaporŝipo (= ŝipo, kiu sin movas per vaporo); matenmanĝi, tagmanĝi, vespermanĝi; abonpago(= pago por la abono).

(FE.27) Todas las preposiciones exigen por sí mismas sólo el caso nominativo. Si alguna vez usamos después de una preposición el acusativo, el acusativo depende allí no ya de la preposición , sino de otras razones. Por ejemplo: para expresar dirección, agregamos a la alabra la terminación “n”; entonces : tie (= en tiu loko), tien (= al tiu loko); así mismo decimos también : “la birdo flugis en la ĝardenon, sur la tablon”, y las palabras “ĝardenon”, “tablon” están aquí en acusativo, no porque las preposiciones “en” y “sur” lo exijan, sino sólo porque quisimos expresar dirección, esto es, mostras que el pájaro no se encontraba anteriormente en el jardín o sobre la mesa y que allí voló, sino que voló hasta allá desde otro lugar en dirección al jardín, a la mesa ( queremos mostrar que el jardín y la mesa no son el lugar del vuelo, sino sólo el objetivo del vuelo del pájaro); en tales casos usaremos la terminación “n” igualmente hubiera o no una preposión allí. Morgaŭ mi veturos Parizon (o “en Parizon”).

Si necesitamos usar una preposición, y el sentido no nos muestra cual usar,
entonces podemos usas la preposición común “je”. Pero es bueno usar la palabra “je” lo menos posible. En vez de la palabra “je” podemos usar también el acusativo sin preposición. – Mi ridas je lia naiveco (o “mi ridas pro lia naiveco”, o: “mi ridas lian naivecon). – Je la lasta fojo mi vidas lin ĉe vi (o: la lastan fojon). – Mi veturis du tagojn kaj unu nokton. – Mi sopiras je mia perdita feliĉo (o: mian perditan feliĉon). -

De la regla mencionada se concluye que si no sabemos si algún verbo requiere o no acusativo después de él (esto es, si es un verbo activo) siempre podemos usar el caso acusativo. Ejemplo, podemos decir “obei al la patro” y “obei la patron” (en vez de “obei je la patro”).

Pero no usamos el acusativo, cuando la claridad del sentido no lo permite; ejemplo: podemos decir “pardoni al la malamiko” y “pardoni la malamikon”, pero debemos siempre decir “pardoni al la malamiko lian kulpon”.

(FE.29) Ia, ial, iam, ie, iel, ies, io, iom, iu. – Las nueve palabras mostradas deben ser bien aprendidas, pues de ellas derivan una gran cantidad de pronombres y adverbios. Si agregamos la letra “k” al inicio, obtenemos las palabras interrogativas o relativos: kia, kial, kiam, kie, kiel, kies, kio, kiom, kiu. Si agregamos al inicio la letra “t” obtenemos las palabras demostrativas: tia, tial, tiam, tie, tiel, ties, tio, tiom, tiu. Agregando la letra “ĉ” al inicio, obtenemos las palabras comunes: ĉia, ĉial, ĉiam, ĉie, ĉiel, ĉies, ĉio, ĉiom, ĉiu. Agregando el prefijo “nen”, obtenemos las palabras de negación: nenia, nenial, neniam, nenie, neniel, nenies, nenio, neniom, neniu. Agregando a las palabras demostrativas la partícula “ĉi”, recibimos una idea de cercanía o proximidad; ejemplo: tiu (más lejano), tiu ĉi (o ĉi tiu) (más próxima); tie (allá), tie ĉi o ĉi tie (aquí). Agregadno a las palabras interrogativas la palabra “ajn”, obtenemos las palabras indiferentes: kia ajn, kial ajn, kiam ajn, kie ajn, kiel ajn, kies ajn, kio ajn, kiom ajn, kiu ajn. Fuera de esto, de las palabras ya mencionadas podemos todavía hacer otras palabras con la ayuda de las terminaciones gramaticales y otras palabras(sufijos); ejemplo: tiama, ĉiama, kioma, ĉi-tiea, tieulo, tiamulo k.t.p. (= kaj tiel plu).

(FE.30) “Glaso de vino – un vaso de vino-” es “glaso, en kiu antaŭe sin trovis vino – un vaso donde antes hubo vino-”, o “kiun oni uzas por vino- que se usa para el vino- “; “glaso da vino- un vaso de vino-” es “glaso plena je vino- un vaso lleno de vino- “. – Alportu al mi metron da nigra drapo (“Metro de drapo – un metro del género- ” significaría “metron, kiu kuŝis sur drapo – un metro que se encontraba sobre el géneo- “, o “kiu estas uzata por drapo- que se usa para el género-”) “Da” después de alguna palabra muestra que esta palabra tiene el sentido o significado de medida.

(FE.32) El sufijo “um” no tiene un significado definido, y por ello las (escasas) palabras con “um” se deben aprender como palabras simples. Ejemplo: plenumi, kolumo, manumo. – Mi volonte plenumis lian deziron.

POSIBILIDAD DE UN IDIOMA INTERNACIONAL

¿Qué es una lengua internacional, después de todo? Hasta aquí, hemos hablado de “lenguas hegemónicas”, es decir, lenguas impuestas por razones políticas y económicas a otras lenguas. Pero por “lengua internacional” entendemos, como lo hace la Comisión McBride, “una lengua universal simple, comprensible y accesible para todos”, hecha la salvedad de que al mismo tiempo, dicha lengua no produzca “discriminación contra otras (ni cree) jerarquías lingüísticas”, conscientes de que “el empleo de un pequeño número de las llamadas lenguas mundiales suscita problemas delicados en lo tocante a la individualidad e incluso al desarrollo político y cultural de muchos países”.

Es claro que ninguna lengua nacional, por difundida, por rica, por simple que sea, puede cumplir con el riguroso requisito de no crear jerarquías lingüísticas ni discriminación en contra de las otras. En esta sola razón se basan todos los razonamientos que han llevado a la creación de lenguas artificiales.

¿Qué es una lengua artificial?

El término “artificial” aplicado a estas lenguas ha sido impugnado por diversos autores, pues establece una distinción artificial/natural que resulta engañosa. ¿Cuáles son las lenguas naturales y cuáles las artificiales?

Esta clasificación se basa en el concepto equivocado de que las lenguas pueden ser producto de la naturaleza, o incuso “gracia divina”, como afirma Balmes: (el lenguaje) “no ha podido ser inventado por el hombre… (es) la insignia con que el Hacedor Supremo ha señalado al rey de la creación”. Para Schleicher, “las lenguas, como los animales y las plantas, nacen, crecen, envejecen y mueren”, atribuyéndoles un carácter orgánico, natural e independiente del hombre.

Es seguramente Sassure quien viene a poner la lengua en su lugar. En su Curso de lingüística general, afirma que la lengua es un “producto social de la facultad humana del lenguaje, y un conjunto de convenciones necesarias adoptadas por el cuerpo social para permitir el ejercicio de esa facultad de los individuos”.

De esta forma, al situar la lengua entre los fenómenos sociales, queda descartada de entrada la cuestión de si existen lenguas naturales o artificiales. Toda lengua es un producto social, es decir, un producto del hombre; como tal, será artificial en la medida en que el hombre interviene en su formación. ¿Cómo podemos referirnos, por tanto, a lo que se llama lenguas artificiales? Bollinger propone otro término, mismo que es empleado por Jantón: “lenguas construidas”. Sin embargo, lo mismo que dijimos del término “artificial”, vale para “construidas”. En todo caso, en cualquier lengua podemos advertir la acción consciente del hombre.

Esta acción es llamada “planeación lingüística”, y la encontramos definida por Manríquez Castañeda como:”las medidas concretas tomadas para conseguir el desarrollo, enriquecimiento y conservación de una lengua en particular”. Podríamos llamar a las lenguas a las que nos queremos referir “lenguas planificadas”, o a fuer de rigor, “lenguas totalmente planificadas”. Este término es el usado por Wüster en su obra Internationale Sprachnormung in der Technik (1931). él usa la palabra Plansprache como equivalente del inglés constructed language usado por Jespersen.

Sin embargo, el mismo Wüster adoptó posteriormente el término “interlengua” como sinónimo de lengua planificada. Jespersen propuso la “interlingüística” como el estudio de las interlenguas.

Una interlengua, es, pues, una lengua totalmente planificada, elaborada conscientemente, con el fin de que sirva en la comunicación internacional.

Aparentemente, una interlengua resulta ser la mejor manera de salvar los escollos, el mejor camino entre la aceptación pasiva de una lengua hegemónica y el repliegue sobre sí mismo. Animada con esta idea, mucha gente pensó que bastaría elaborar una interlengua para que todo el mundo viera en ella la solución al problema lingüístico. Pero aun en la actualidad, aun entre la gente de conocimiento, encontramos respecto a la lengua los mismos prejuicios de hace cien o doscientos años. Veamos algunos de ellos.

Prejuicios en contra de una lengua internacional

Para muchos, las interlenguas pretenden desplazar a las lenguas nacionales. Como propagador de este infundio encontramos, entre otros, a A. M. Kondrátov, de la Academia de Ciencias de Moscú. En su libro Del sonido al signo, leemos lo siguiente: (la lengua propia) “está indisolublemente ligada con la historia del pueblo y con su cultura nacional. Por consiguiente no puede ser reemplazada por ninguna “superlengua”, por ninguna lengua universal inventada”.

En el mismo sentido se pronuncia Einar Haugen: “La diversidad lingüística es parte de la interesante diversidad de la cultura que caracteriza al hombre”. Lo cual, mutatis mutandis, encontramos idéntico en Frizo Melzer, teólogo cristiano: “Dios estableció su ley de las diversas lenguas, quien trata de desaparecerlo por sus propias fuerzas, se rebela contra Dios…”.

No nos podemos explicar en qué momento, o abrevando en qué fuente, estos señores concluyeron que se pretende desplazar o sustituir a las lenguas nacionales. Quienes se han interesado en este problema jamás han aventurado la opinión de que hay que terminar con la diversidad lingüística. ése no es el meollo, sino la hegemonía de una lengua sobre las demás.

Por ejemplo, Leibniz, quien se ocupara ampliamente de este asunto, decía que una lengua tal, “…serviría admirablemente para la comunicación entre los pueblos diversos”. Zamenhof, iniciador del esperanto, al definir la lengua internacional aclaraba que ésta “de ninguna manera intenta interferir en la vida interna de los pueblos”.

Nadie que lea desprejuiciadamente cualquier libro acerca de la lengua internacional, podrá sacar la conclusión de que ésta pretenda reemplazar a las nacionales. Entonces, ¿por qué se le acusa de hacerlo?. La única explicación que podemos encontrar es el carácter político del problema y el interés de las personas citadas en conservar sus privilegios como hablantes de lenguas hegemónicas.

De otra manera no podemos entender cómo un lingüista como Walter Porzig, por ejemplo, puede afirmar que la facilidad de aprendizaje del esperanto se debe a que, por lo general, se le aprende por gusto, y no por obligación.

Ataques irracionales

Existe gran irracionalidad en los ataques a la idea de la lengua internacional en general, y al esperanto en particular. Como podemos ver en Karl Vossler, rector de la Universidad de Munich, cuando afirmaba, en su obra de 1925, que “en la gramática y vocabulario del esperanto penetró el bolchevismo internacional y el comunismo”. Pero inmediatamente después de la guerra, alcanzó a desdecirse, lleno de arrepentimiento:

¿Por qué, después de las terribles pruebas y experiencias de las dos guerras mundiales, no surge un poeta sincero y verdadero de la pacificación entre los pueblos?… ¿Por qué no canta su esperanza y su fé en la humanidad en una lengua que no pertenezca a ningún pueblo…? ¿Por qué esa lengua no sería el esperanto?… Si les confieso sinceramente, sólo puedo decirles: tengo esperanza, y eso es, en verdad, el sentido del esperanto.

El también alemán Franz Thierfelder se basa en el origen judío del autor del esperanto para acusarlo de ser parte del complot sionista mundial: “No hay duda de que su invención (el esperanto) no adelantaría tan rápido, si Zamenhof no encontrara apoyo por parte de la prensa mundial y del poder detrás de ella”. Esto fue escrito en pleno 1938, y la obra tenía el significativo título de El alemán como lengua mundial.

Adolfo Hitler era más claro al respecto:

En tanto que los judíos no se hagan los amos de los otros pueblos, ellos deben, quiéranlo o no, hablar sus lenguas. Si esos pueblos fueran sus lacayos, deberían aprender inmediatamente una lengua universal (por ejemplo el esperanto), de tal forma que la judería pudiera gobernar más fácil.

Otro distinguido miembro del partido nazi, Rudolph Hess, afirmaba que el esperanto era una “ensalada lingüística”, contra la cual había que luchar. La futura lengua universal era, por supuesto, el alemán. Le ha de haber resultado muy doloroso contemplar desde su solitaria celda en Spandau, cómo su “encantadora lengua natural, cuya vida y evolución está garantizada por el fuerte pueblo alemán”, era ninguneada en la ONU, en donde ni siquiera ha podido alcanzar el modesto título de lengua oficial.

En fin, tanta irracionalidad, tanto empeño en distorsionar los hechos, no pueden explicarse más que atendiendo al interés de mantener el caos actual, con la confianza de que sean las lenguas hegemónicas las que lleguen a desplazar a las lenguas nacionales. ésa es la verdadera explicación de afirmaciones como la de Haugen y Kondrátov: atacar, ya sea ridiculizando o minimizando, la idea misma de un idioma internacional.

¿Es posible una lengua internacional?

Volvamos, pues, a nuestro propósito original; es decir, a analizar la posibilidad de una lengua internacional, tratando de hacer a un lado prejuicios aún cuando estos sean suscritos por gente reputada.

Dicha posibilidad tiene dos flancos desde los cuales la podemos examinar: el lingüístico y el social. Esto quiere decir que, por un lado, tenemos que ver cómo puede llegar a elaborarse un sistema lingüístico; mientras que por el otro, existe la cuestión de cómo ese sistema lingüístico puede llegar a ser usado internacionalmente.

Una cosa es segura: la lengua internacional tiene que surgir de la misma manera en que han surgido las lenguas nacionales. Es decir, como medio de comunicación en una comunidad. Ahora bien, ¿cuál es la “comunidad internacional”? ¿Dónde podemos localizarla? Y sobre todo, ¿cómo puede surgir de ella una lengua? Hagamos un poco de historia.

Cuando los filósofos del siglo XVII hablaban de una lengua internacional, en realidad cumplían un acto de visionismo. En su época, la necesidad de una lengua común se satisfacía con el latín; posteriormente con el francés.

Es hasta el siglo pasado cuando se dan las condiciones necesarias para que surja una lengua internacional. Las ideas igualitarias de la Revolución Francesa ofrecían a todos los hombres el acceso a la cultura. Al mismo tiempo, como ya hemos visto, el surgimiento del nacionalismo y el orgullo por las lenguas populares hacen que éstas entren en conflicto con las lenguas hegemónicas, y en cierto grado, las hace retroceder en sus posiciones. Todo esto hubiera sido ineficaz de no haberse contado con los medios materiales para producir los contactos entre los hombres de diversas lenguas. Pero los medios de comunicación y de transporte ya se encontraban lo suficientemente desarrollados para permitirlo. Ahí es donde se forma la comunidad internacional: con aquellos individuos cuyos intereses, fueran científicos, culturales o comerciales, rebasaban el ámbito nacional.

Al mismo tiempo, los frecuentes intercambios dieron origen a un amplio vocabulario que, en forma más o menos igual, se encontraba en la mayoría de las lenguas. Palabras referentes a la técnica, la ciencia y la cultura, entraron en la mayoría de los idiomas con ligeras variantes de pronunciación. éste sería el material lingüístico básico, del que podría partir la lengua internacional.

©Federación Mexicana de Esperanto

LINGVO KAJ LOGIKO

Esperanto estas logika lingvo. Tion ni asertas kiam ni klarigas la kvalitojn deEsperanto kaj la esencon de ĝia strukturo. Tio ĉi signifas, ke la logiko gvidas kaj devas gvidi la aplikadon de ĝiaj konsitaj elementoj.

Sed kiel ni komprenu la nocion logiko? En PIV ni legas, ke ĝi estas “scienco pri la formoj kaj leĝoj de la pensado”. En la Mallonga (5-voluma) Bulgara Enciklopedio ni legas, ke “la diversaj konceptoj pri logiko diferentas inter si laŭ tio, kiel oni komprenas la ĝustan pensadon”; estas nomitaj specoj de logiko: tradicia ( resp. Klasika), formala, matematika, dialektika.

Lingvo estas ilo por emprimado de la homa psika vivo – pensado kaj ankaŭ emocioj. Lingvo kaj pensado estas intime ligitaj. En sia formiĝo kaj evoluo la lingvo sekvas la vojon de la pensado. Ekstaras demando: ĉu povas ekzisti pensado sen lingvo – alivorte, ĉu en la procezo de la pensado oni nepre devas mundi en la cerbo siajn pensojn en lingvaj formoj. Laŭ la pli multaj aŭtoroj pensado sen lingvo ne estas ebla. Sed tio ne povas klarigi al ni kiamaniere pensas senlingvuloj ( la surdmutuloj). Oni parolas pri interna parolo (lingvo) diference de ekstera parolo. La bulgara filozofo Angel Bânkov asertas: “La esenco de interna parolo konsistas ne en prononcado aŭ skribado de vortoj, sed en ties reproduktado en formo de imagoj, akompanataj de certaj muskolaj movoj kaj eksentoj”. Tamen aliloke en la sama verko (Pensado kaj Lingvo) li diras, ke “La demando pri la esenco de la interna parolo…ne estas ankoraŭ klarigita”.

Sendube tamen ni devas agnoski, ke lingvo kaj pensado estas intime ligitaj kaj interinfluas sin reciproke
Ni devas supozi, ke se nia pensado estas logika, ankaŭ la emprimado de niaj pensoj estos logika, klara, senerara.

Sed ĉu la homa pensado estas ĉiam ĝusta, senerara? La homa cerbo ja ne estas cibernetike preciza maŝino, la psika vivo ne rivelas sin ĉiam logike, en trankvila konsekvenco. La konfuzoj kaj hezitoj en la psikaj procezoj reflektiĝas neeviteble ankaŭ sur ilian esprimadon.

Aliparte, la naciaj (etnaj) lingvoj ne prezentas sistemon konstruitan plene racie: dum sia evaluado ili suferis efikon de diversaj faktoroj fiziologiaj, fonetikaj, psikaj, deflankigaj, analogiaj, ktp. Rezulte de kio en ili kreiĝis multaj nekonsekvencaĵoj kaj nelogikaj esprimoj ( la “esceptoj” en la gramatiko, la idiomaĵoj en la sintakso ka.): ili obstaklas logikan esprimadon (precipe ĉe uzado de fremda lingvo).

Esperanto, kiel racie konstruita lingvo, kompreneble ne estas submetita al la efiko de la nomitaj faktoroj, sed en ĝia aplicado, en la kombinado de ĝiaj elementoj, en la konstruado de ĝiaj frazoj ofte influas efikoj de iu aŭ de alia nacia lingvo. Tiaj influoj povas esti utilaj, se la profitataj modeloj estas klaraj kaj plimultigas la eblecojn por formado kaj perfektigado de la frazeologio. Ne mankas tamen ankaŭ malbonaj kombinoj de emprimado, ĉerpataj el diversaj naciaj lingvoj: ili kaŭzas konfuzon en la komprenado de la pensoj.

Esperanto estas kaj devas esti logika. En kia senco? Elstara lingvisto, kia estas O. Jespersen asertas, ke la lingvoj posedas logikon, tamen ne en senco de “lerneja teoria logiko”, sed en senco de “praktika ĉiutaga logiko”; alia konata lingvisto St. Ullman nomas ĝin “logiko en la komunuza kompreno de tiu ĉi vorto” aŭ “logiko de celkonformeco”. Meritas esti konata la opinio de la rusa lingvisto V.A. Zvegincev, ke “la semasiologio tre maltrafe estas entenata en la matematikan logikon”, kaj ankaŭ la opinión de I. Schuchard, ke “elpelo de la logiko el la lingvoscienco derulus pezan ŝtonon de la menso de la lingvistoj”

Do, kun tiaj rezervoj ni parolu pri la logiko de Esperanto. Kelkaj esperantistoj komprenas ĝin en senco de matemática precizeco , kaj pendante strebas al tio ĉe konstruado de esprimoj kaj ĉe elekto de uzota vorto. Ĝuste ne tiel ni devas kompreni la logikon de lingvo, destinita servi por facila kaj rapida interkomunikiĝo en la ĉiutaga vivo – kiu devas esti do “vivanta lingvo”.

Matematike preciza lingvo supozigas:
1.- severe senemocian prozan stilon – nenia figura uzado de vortoj;
2.- ke ĉiu vorto havu nur unu signifon, severe fiksitan en malvastaj limoj;
3.- konstantan fiksitan ordon de la vortoj en la frazo.

Tian precisan lingvon bezonas la scienco, kaj la sciencistoj aplikas la uzatajn de ili lingvojn al tiaj postuloj. Por la scienco tio ĉi estas ne nur pravigenda, sed ankaŭ necesa. Sed por la arto tia lingvaĵo ne povas taŭgi.

Tre frue tiu ĉi demando ne estis malatentita de Zamenhof mem. Jen kiel li vidas la aferon : « Ne sole en la naturaj lingvoj, sed ankaŭ en lingvo artefarita ĉio, kio estas uzata de la plimulto da bonaj verkistoj, devas esti rigardata kiel bona, se ĝi eĉ ne estas absolute logika, ĉar se ni postulos ĉiam nur logikon absolutan, tiam la libera uzado de la lingvo, kiel en la unua jaro, ĉiu devus constante tro longe pripensadi kaj pesadi ĉiun sian vorton” (resp. 3, 1906), kaj: “mi devas ripeti ĉi tie tion, kion mi jam kelkajn fojojn esprimis ĉe aliaj okazoj: ni ne devas peni, ke la nia lingvo estu tro preciza, ĉar tiam ni nin mem nur katenus kaj ofte, por esprimi plej simplan ideon, ni devus uzi vorton deksilaban; ĉiufoje, kiam ni sen timo de malkompreniĝo povas doni al la uzanto liberecon, ni devas tionĉi fari kaj permesi al li uzi laŭvole diversajn formojn ( se ili nur ne estas kontraŭ la leĝoj de nia lingvo aŭ kontraŭ la logiko aŭ komprenebleco), anstataŭ postuli, ke li nepre uzu ĉiam nur unu formon” (resp. 11, 1907).

Ĉiu lingvo havas sian logikon. Ĝenerale la strukturo de la hind-eŭropeaj lingvoj implicas sistemon por esprimi rilatojn inter ago, aganto, objekto de la ago, cirkunstancoj. Ili havas adekvatajn lingvajn rimedojn por tia emprimado. Esperanto per siaj elementoj ankaŭ povas esprimi tiujn rilatojn, sed ne nepre sekvante la apartan sistemon de unu aŭ alia lingvo. Ĝi prezentas sistemon, kiu havas sian propran logikon . En ĝi la gramatikaj finaĵoj ne estas simple fleksiaj elementoj, sed ĉiu el ili entenas memstare ideon: o ne estas nur formala signo de substantivo – ĝi entenas ĝeneralan ideon pri io kio ekzistas (reale aŭ en supozo), ĉu kiel konkreta reala objekto, ĉu kiel abstracta nocio. La samon ni povas diri pri ĉiu alia gramática finaĵo kaj ĝenerale pri ĉiu elemento en Esperanto. Tio klarigas la propran logikon de Esperanto kiel lingvo. Kiu deliras uzi korekte la lingvon, esprimi sin klare kaj esti ĝuste komprenata, li devas kompreni kaj koni la esencon de ĝia strukturo, la signifon de ĉia ĝia elemento, la principojn por kombinado de tiuj elementoj.

Ĝis kiam niaj pensoj pasas kaj estas muldataj tra nia nacilingva sistema, penante traduki ( en nia cerbo) la formitan penson en Esperanto, la uzado de la lingvo estos malglata, malrapida kaj ofte neĝusta. Ni devas eksenti la esencon de ĉiu el la elementoj de Esperanto kaj akiri kutimon pensi en esperanto.

LA GRANDECO DE L. L. ZAMENHOF.

Antaŭ pli ol 100 jaroj – precize la 15-an de decembro -naskiĝis homo, kiu supervivis sin mem. La spertoj de intergenta sangado en Bjalistoko de lia infanaĝo inspiris lin al la suproj de sublime altruisma sindediĉo por la bono de ĉiuj homoj. La kruelaj malfeliĉoj, ,surverŝitaj grandparte de lingvodiverseco sur tiun terpeceton inter Okcidento kaj Oriento, kuraĝiĝis lin serĉi kaj trovi solvon por la 1ingva problema en kadroj mondaj.

Lazaro Ludoviko Zamenhof estis Judo: membro de tiu popolo suferanta, kiun jarcentaj persekutoj kaj torturoj hardis kaj multrilate nobligis, kaj kies filoj donis al la kulturo kaj ĝenerala progreso nombron da eternaj valoroj. Lia patrolando estis Pollando, sed en la oficialaj registroj li estis enskribita kiel civitano de la Rusa Imperio, ĉar la krucumo de Pallando donis tiun regionon al la caroj. Sed Zamenhof, restante fidela al sia gento kaj patrujo, samtempe tamen leviĝis super sia popolo, super sia ŝtato kaj fariĝis loĝanto de la mondo, apartenanto de la homaro.

Naskita en medio modesta, humila laŭ sia karaktero, li grandiĝis per sia verko kaj fariĝis personeco de formato tutmonda. Kaj hodiaŭ, pli ol cent jarojn post lia naskiĝo, lia nomo estas solene festata en ĉiuj landoj. Prezidantoj de respublikoj, ĉefministroj kaj ministroj, grandaj sciencistoj, lingvistoj kaj Nobelpremiitoj, artistoj, verkistoj kaj poetoj, edukistoj kaj kulturaj agantoj de diversaj landoj, de malsamaj politikaj sistemoj, religiaj kredoj kaj filozofiaj konvinkoj unuiĝis por patroni omaĝon de la homaron al homo, kies tuta vivo, ĉiuj intelektaj energioj kaj fizikaj fortoj estis dedicitaj al ĝia pli granda feliĉo.

En kio konsistas la grandeco de Zamenhof? En julio de la jaro 1887 aperis en Varsovio la unua lernolibro de la Internacia Lingva por Rusoj. La 40-pa ĝa libreto konsistas el antaŭparolo, plena gramatiko kaj vortaro Internacia-Rusa kun klarigoj pri ĝia uzo. Ĝi estis la rezulto de multjara laborado.

El tiu malgranda semeto elkreskis en iom pli ol sep jardekoj fortika arbo kun profundaj radikoj,abundaj branĉoj kaj densa faliaro. ĝi estas nekontestebla fakto. Spitante ĉiujn obstaklojn – antaŭjuĝojn, rasismojn kaj ŝovinismojn, militojn, misprezentojn kaj malpermojn kaj ne malmultajn persekutojn – la Internacia Lingvo traboris al si la vojon en ĉiujn partojn de la mondo, penetris en ĉiujn sociajn tavolojn, konstante riĉiĝadis per nova kultura enhavo kaj, paralele, daŭre interne evoluadis. El genia projekto ĝi transformiĝis en nuancoplenan instrumenton de pensado kaj komunikado. Ĝi fariĝis vivanta lingvo, kun tute propra spirito, de vivanta internacia kolektivo.

Antaŭ Zamenhof multaj – inter ili kelkaj veraj gigantoj de la homa penso – serĉis konvenan solvon de la lingva ĥaoso. Post Zamenhof pluraj aliaj klopodis – ĉu pro persona gloremo, ĉu pro nescio aŭ nekompreno de la problemo – ankoraŭfoje malkovri jam malkovritan Amerikon. Kelkfoje tiuj provoj elvokis iom da publika interesiĝo kaj kreis iom da konfuzo. Plej ofte ili restis seneĥaj. Neniu el ili sukcesis firmiĝi. Neniu transpasis la limojn de teorie pli aŭ malpli taŭge planita projekto. Neniu socie enradikiĝis. Kaj pli aŭ malpli baldaŭ – kutime depende de la disponeblaj financaj rimedoj ili malaperis unu post la alia en la mallumo de la forgeso.

Kial, do, Esperanto sukcesis, dum ĉiuj aliaj projektoj de komuna lingvo, kvankam kelkfoje verkitaj de rekonitaj lingvistoj kaj apogataj de famaj nomoj, fiaskis?

La kaŭzoj estas pluraj, sed tri el ili ŝajnas al mi esencaj:
1. Zamenhof bone komprenis, ke lingvo internacia devas konsisti el elementoj maksimume internaciaj. Tial li metis en ĝian vortaron radikojn jam internaciiĝintajn kaj signis la vojon por plus riĉigo de la lingvo per novaj internaciaj esprimoj. Sed li ankaŭ perfekte komprenis, ke lingvo ne konsistas nur el vortoj; plue, ke unuflanke, ne ekzistas absoluta internacieco de la vortoj – nek laŭenhave, nek laŭforme – kaj ke, aliflanke, por atingi facilecon estas necese ordigi kaj sistemigi tiun internacian lingvomaterialon kaj liberigi ĝin de balastaj akcesoraĵoj kaj absurdaĵoj.

Nur iom post iom Zamenhof solvis tiujn demandojn, pri kiuj li okupiĝis ekde siaj plej junaj jaroj. Lia grandioza verko estas sendube rezulto de eksterordinara talento, sed. same tiel ankaŭ de senfina pacienco kaj diligento.

En la komenco la komplikaj gramatikoj de la lingvoj, kiujn li sciis, kaj iliaj dikegaj vortaroj timigis lin. Kelkfoje li efektive malesperis, sed ĉiam denove li provadis, kreadis, serĉadis la salvon. Lernado de la angla lingvo montris al li, ke eblas simpligi la gramatikon ĝis maksimumo. Hazarda rimarko de surskribo “sukeraĵejo” donis al li la ideon kiel, per bone planita sistema de afiksoj, solvi la problemon de tro multaj vortoj.

Restis ankoraŭ la demando de la vortradikoj. Unue li pensis, ke la vortojn oni pavas tute simple inventi. Nur poste li rimarkis, ke granda nombro da vortoj jam internaciiĝis en la normala evoluprocezo de la lingvoj.
Mi baldaŭ rimarkis – li skribis al Borovko – ke la nunaj lingvoj posedas grandan provizon da pretaj vortoj jam internaciaj, kiuj estas konataj al ĉiuj popoloj kaj faras trezoron por estonta lingvo internacia kaj mi kompreneble utiligis tiun ĉi trezoron.

Surbaze de tiuj principoj, kies gustecon li mem elprovadis dum multaj jaroj tradukante kaj verkante en sia lingvoprojekto, la fundamento de la Internacia Lingvo ricevis sian definitivan forman. Ĉio en tiu fundanmento estas bone pripensita kaj antaŭe elprovita en la praktiko. Ĉio celas krei bazon de plena lingvo, efektive internacia laŭ sia interna strukturo kaj ĝis maksimumo facila. Tial, ekzemple, Esperanto havas fonetikan ortografion. Tial en ĝi ĉiu elemento ricevis difinitan signifon kaj la tuta lingvo aglutinan karakteron kun plej simpla gramatiko. Per la sistema de afiksoj la Internacia Lingvo akiris vastajn eblecojn de subtila derivado. Tio unuavide kelkfoje iom ĝenas la t.n. “tujan kompreneblecon”, per kiu kelkaj pseudosciencaj fabrikantoj de novaj projektoj provas blufi personojn parolantajn plurajn okcidenteŭropajn lingvojn, sed ĝuste tio donas al la lingvo multe pli grandan, veran kaj realan, internaciecon: ne, kompreneble, el vidpunkto de difinita nacio aŭ grupo da nacioj kaj de iliaj intelektaj satelitoj, sed el vidpunkto monda. Samtempe tiuj karakterizoj helpas la rapidan ellernon de la lingvo kaj ebligas ĝian tujan praktikan uzon skribe, lege kaj parole ne sole en Okcidento, sed sur ĉiuj kontinentoj; ne nur fare de kleruloj, sed ankaŭ fare de la plej ordinaraj homoj.

La moto “Por ke lingvo estu tutmonda, ne sufiĉas ĝin nomi tia”, presita sur la kovrilpaĝo de la unua lernolibro – entenas fundamentan principon de unuaranga graveco.

2. Lingvo estas socia fenomeno. Por ke ĝi povu meriti la nomon de lingvo, ĝi devas kontentigi ĉiujn bezonojn de pensesprimado de difinita homgrupo. Tio signifas, ke ĝi ne povas esti limigita nur al scienco aŭ nur al kiu ajn alia speciala fako, sed ĝi devas rilati al ĉiuj homaj aktivecoj. Tio plue signifas, ke ĝi pavas esti evoluigata ne de tiu aŭ alia unuopulo – eĉ ne de la plej genia – sed nur de la tuta kolektivo, kies spirita proprieto ĝi estas, surbaze de la efektivaj bezonoj de tiu kolektivo. Ankaŭ tiun grandan veron Zamenhof bone komprenis. Li tuj “forcedis ĉiujn personajn rajtojn” je la lingvo kaj akcente deklaris jam en la unua lernolibro: “Internacia Lingvo, simile al ĉiu nacia, estas propraĵo socia”. Precize tia ĝi estis kaj estas konsiderata de tiu internacia kolektivo, kiu ĝin akceptis ne por eksperimente aŭ lude pasigi la tempon dum ripoza neniofarado, sed por utiligi ĝin en siaj internaciaj rilatoj.

Laŭ tiu korekta principo la lingvo efektive evoluis “per tiu sama natura vojo”, per kiu evoluas “ĉiu alia lingvo”, kiel diris Zamenhof en la jaro 1910. Sed li povis prave konstati jam en 1908: “Nia lingvo konstante pli riĉiĝas kaj elastiĝas. Iom post iom konstante aperas novaj vortoj kaj formoj, unuj fortikiĝas, aliaj ĉesas esti uzataj. Ĉio fariĝas kviete, senskue kaj eĉ nerimarkeble”. De tiam laŭ la sama maniero la lingvo plue konsiderinde evoluis kaj samtempe fortikiĝis ĝia interna unueco kaj kohereco pro la ampleksiĝo kaj daŭra multobliĝado de ĉiaspecaj internaciaj kontaktoj inter ĝiaj uzantoj.

3. Sendube, la lingvaj malfacilaĵoj troviĝas en la radikoj mem de la ideo de komuna supernacia lingvo. Sed tiuj malfacilaĵoj fariĝas objektivaj obstakloj kaj sentiĝas kiel tiaj ĝuste tial, ĉar oni ekkonceptas la homaron kiel principe unuecan kaj la mondan kiel principe tutecan. Animo delikata kiel tiu de Zamenhof ne povis ne eksenti tion, des pli ke li naskiĝis, edukiĝis kaj vivis en medio plurnacia,saturita de reciprokaj intergentaj antagonismoj. Tute nature, do, li enspirisen la lingvon spiriton de humaneco kaj internaciismo. Ankaŭ tiurilatelia subjektiva penso harmonie akordis kun la objektive formiĝantaj kondiĉoj.

Jam en la jaro 1878, kiam Lazaro Ludoviko estis ankoraŭ lernanto en gimnazio, li kaj liaj junaj kolegoj entuziasme kantis en la unua, ankoraŭ ne ellaborita projekto de komuna lingvo: ‘

Malamikete de las nacjes

Kadó
kadó, jam temp’ está.

Malamikeco de la nacioj falu, falu, jaro tempo estas! Por Zamenhof komuna tuthoma lingvo neniam estis celo al si mem, sed unu el la plej gravaj rimedoj por forigi la miskomprenojn, suspektojn kaj malamon inter la popoloj, por krei kondiĉojn de interkompreniĝo kaj reciproka respektado. La esenco de tiu ideo estas koncize esprimita en unu sola simpla frazo, kiun li eldiris en sia rimarkinda parolado en Bulonjo-sur-Maro tiun gloran tagon de la jaro 1905, kiam la unuan fojan en la historio de la homaro homoj de diversaj nacioj interkompreniĝis per komuna supernacia lingvo: “Ni konsciu bone la tutan gravecon de la hodiaŭa tago, ĉar hodiaŭ inter la gastamaj muroj de Bulonjo-sur-Maro kunvenis ne Francoj kaj Angloj, nek Rusoj kun Poloj, sed homoj kun homoj”.

Zamenhof tamen ne supertaksis la rolon de la lingvo, kiel kelkfoje neinformitaj personoj klopodas kredigi. En Ĝenevo, en 1906, li precizigis:

“Ni ne estas tiel naivaj, kiel pensas pri ni kelkaj personoj: ni ne kredas, ke neŭtrala fundamento faros el la homoj anĝelojn; ni scias tre bone, ke la homoj malbonaj ankaŭ poste restos malbonaj; sed ni kredas, ke komunikiĝado kaj konatiĝado sur neŭtrala fundamento forigos almenaŭ la grandan amasan de tiuj bestaĵoj kaj krimoj, kiuj estas kaŭzataj ne de malbona volo, sed simple de sinnekonado kaj de devigata sinaltrudado”.

La humaneca internaciismo – hodiaŭ praktikata kaj flegata en sia plej pura formo inter la personoj parolantaj la Internacian Lingvon – estis kaj estas potenca idea fono de la lingvo. Ĝi donis al la Internacia Lingvo koron kaj animon, tute specialan karakteron kaj apartan fizionomion. Kaj sen tiuj neniu lingvo povas vivi, kreski kaj maturiĝi.

La tri tuŝitaj elementoj kaŭzis la plenan sukceson de Esperanto el lingva vidpunkto. Ili estas unu el la garantioj por la plua disvastiĝo kaj evoluo de la Internacia Lingvo, por ĝia ĉiam pli ampleksa apliko en la internaciaj rilatoj, por ĝia estonteco. Tia efektive internacia lingvo estas samtempe baza rimado de integriĝo en supera homara tuto, sed tiel ke samtempe estu konservitaj la individuecoj de ĉiuj nacioj, de la naciaj kulturaj valoroj kaj de iliaj plej grandaj trezoroj: la naciaj lingvoj.

Centoj da placoj kaj stratoj tra la mondo hodiaŭ portas la nomon de D-ro L. L. Zamenhof. Monumetoj estas starigitaj al li en diversaj lokoj. Ne plu ekzistas enciklopedio aŭ serioza lingvistika verko, kiu ne mencius la iniciatinton – kiel li mem sin nomis – de la Internacia Lingvo. Ofte oni diras, ke tiu aŭ alia grandulo de la spirito vivas plue tra la daŭra valoro de sia verko. Sed se pri iu tiu diro estas ĝusta, tiam certe unuavice pri Zamenhof. Ĉar li plue ekzistas kaj ekzistos en la estonteco tra la lingvo, kies fundamentojn lia genio donacis al la homaro kaj kiu hodiaŭ vivas en la abunda kaj daŭre kreskanta tutmonda literatura, en la gazetaro kaj revuoj, sur la ondoj de radio kaj ekranoj de televido, en kongresoj kaj konferencoj, en internaciaj amikaj rondoj kaj eĉ en familioj, sur la lipoj de miloj kaj miloj da personoj tra la mondo, alportante ĉien, kien ĝi penetris, almenaŭ iom de tiu bonvolemo, kiu enspiris en ĝin la nobleco de homo kun granda animo kaj profunda menso el Bjalistoko.Jes, monumentoj estas starigitaj al Zamenhof, sed la plej grandan kaj la plej belan monumenton li starigis al si mem per sia verko.