Zamenhof: Brevemente

En Bjalistok (en ruso Bielostok, en polaco Bialystok) a mediados del siglo 19 vivían además de judíos  ( cerca 70 %) también  muchos polacos, rusos y alemanes.  Ese lugar multicolor fue la escena para los primeros 14 años de vida de Lázaro Luis Zamenhof, quien naciera allí en 1859.

Como estudiante era exitoso, también en el colegio en Varsovia. Como consecuencia de su loca idea de “una lengua mundial” , posteriormente en su profesión fue un fracaso, porque malusó mucho de su dinero y tiempo en el proyecto de lengua planificada. En 1878, en el último año de escuela, celebró con sus compañeros de colegio, su cumpleaños. Ya entonces hablaba del proyecto de Lázaro con el título “Lingwe Uniwersala”. Pero al poco tiempo los amigos no se ocuparon más del asunto.

Lázaro estudió entre 1879 y 1881 medicina en Moscú. A consecuencia de los problemas económicos de su padres, pero quizás también por los pogromos contra los judíos, en 1881 Lázaro debió volver a Varsovia,  donde terminó sus estudios en 1886. Dado que no encontró suficiente trabajo como médico general, continuó estudiando después para convertirse en oculista, también en Viena. Pero por mantener a sus familia y a sí mismo sólo fue capaz de hacerlo después de 1900.

Cuando en 1887 publicó el folleto que presentaba su proyecto “Lingvo Internacia”, él era lo suficientemente rico por el buen status del padre ( que trabajaba como censor ) y principalmente la dote que recibió  poco antes de casarse con Klara Silbernik.  Pero los altos costos, que causó el envío de las informaciones sobre la “Lingvo Internacia”,  y la catástrofe profesional para su padre, de la cual Lázaro pudo salvarlo por una alta suma de dinero, lo empobreció de tal forma que tuvo que vivir  sin su nueva familia para buscar en otras ciudades una posibilidad para mantenerse como oculista.

Después de 1900 mucho mejoró la situación. Sus entradas podían más y más cubrir sos gastos, la “Lingvo Internacia” (Esperanto) se difundió en Europa occidental, y Lázaro Zamenhof pudo incluso varias veces viajar a los congresos fuera del Reino Ruso.  Fue para é un gran shock la primera guerra mundial, que comenzó justo cuando él y Klara estaban en Alemania, para continuar su viaje al Congreso Mundial de 1914 en Paris.  Pudieron volver  dificilmente a Varsovia através de Suecia y Finlandia.

Zamenhof, quienya desde niño era enfermizo, y que además era un fumador empedernido, enfermó y murió en 1917, en Varsovia

de http://www.lernu.net

Anuncios

La Reconstrucción del Movimiento Esperantista ( 1919 – 1929)

Después de la guerra de 1914-1918 los europeos – las mayoría de los esperantistas siempre vivieron y viven en ese continente – encontraron casi un nuevo mundo. Eso clarifica las esperanzas absolutamente optimistas del próximo “triunfo final del Esperanto”, Ciertamente, el número de miembros de las asociaciones esperantistas crecían rápidamente, pero nunca la comunidad esperantistas alcanzó de alguna manera el carácter de un movimiento masivo. En 1925 UEA alcanzó el record hasta ahora no vencido de 9.424 miembros individuales

Durante el Congreso Mundial de Praga en 1921, se fundó Sennacieca Asocio Tutmonda. Allí se reunieron los esperantistas de izquierda ( socialistas, comunistas, socialdemócratas, etc. ), que no se contentaban con la “neutralidad” de UEA. A consecuencia de la grandeza de SAT ( 1.064 miemrbos en 1922, 6.500 en 1929) verdaderamente pudo sentirse como un ente competidor de UEA. Actualmente, cuando SAT tiene ( según se dice) “cerca de 2.000″ miembros, la mayoría de los miembros de SAT son a la vez miembros de UEA y ven el SAT una especie de sección especial ( “trabajadores”).

En 1920 comenzó a funcionar La Liga de las Naciones en Ginebra. El Esperanto era representado ahi por Edmond Privat. Apesar del reporte positivo del Secretario General Asistente de las Liga de Las Naciones, el éxito en esta organización fueron algo pequeños. Desilusionada UEA no continuó actuando ahi.

Un nuevo medio de comunicación fue en ese tiempo la radio, que popularizó después de la guerra mundial. Las primeras pruebas con el Esperanto fueron realizadas en 1922 (Newark/USA y Londres).

La crisis económica mundial desde 1929 golpeó también la comunidad esperantista. Muchos esperantistas no pudieron pagar más sus cuotas, se dificultó viajar ( aunque eso no era tan masivo como actualmente).

de www.lernu.net  por Ziko van Dijk

Zamenhof: mallonge

En Bjalistoko (ruse Bielostok, pole Bialystok) meze de la 19a jarcento vivis krom judoj (ĉ. 70 %) ankaŭ multaj poloj, rusoj kaj germanoj. Tiu multkultura loko estis la sceno por la unuaj 14 vivjaroj de Lejzer Ludwik Zamenhof, kiu naskiĝis tie en 1859.

Kiel lernanto li estis tre sukcesa, ankaŭ poste en la gimnazio en Varsovio. Pro lia freneza ideo pri “monda lingvo” li poste en la profesio estis ege fiaskanta, ĉar li foruzis multon de siaj mono kaj tempo por la planlingva projekto. En 1878, en la lasta lerneja jaro, li festis kun samgimnazianoj sian naskiĝtagon. Jam tie ili parolis pri projekto de Lejzer kun la titolo “Lingwe Uniwersala”. Sed mallonge poste la amikoj jam ne plu okupiĝis pri la afero.

Lejzer studis en 1879 ĝis 1881 en Moskvo medicinon. Pro financaj problemoj de la patro, sed eble ankaŭ pro la kontraŭ-judaj pogromoj en 1881 Lejzer devis reveni al Varsovio, kie li finstudis en 1886.Ĉar li ne trovis sufiĉe da laboro kiel normala kuracisto, li poste plustudis por fariĝi okulkuracisto, ankaŭ en Vieno. Sed sin kaj sian familion vivteni, tion li kapablis nur post 1900.

Kiam li en 1887 eldonis libreton, kiu prezentis la lingvo-projekton “Lingvo Internacia”, li estis ankoraŭ sufiĉe riĉa, pro sufĉe bona statuso de la patro (kiu laboris kiel cenzuristo) kaj ĉefe la doto, kiun li ricevis mallonge antaŭe edziĝinte kun Klara Silbernik. Sed la altaj kostoj, kiujn kaŭzis la forsendado de informiloj pri la “Lingvo Internacia”, kaj profesia katastrofo por sia patro, de kiu Lejzer povis savi lin nur kontraŭ alta monsumo, malriĉigis lin tiel, ke li devis vivi plurajn jarojn sen sia nova familio por serĉi en diversaj urboj eblon por sin vivteni kiel okulkuracisto.

Post 1900 multo pliboniĝis. Liaj enspezoj povis pli kaj pli kovri la elspezojn, la “Lingvo Internacia” (Esperanto) disvastiĝis en okcidenta Eŭropo, Lejzer Zamenhof povis eĉ plurfoje vojaĝi al kongresoj ekster la Rusa Regno. Granda ŝoko estis al li la unua mondomilito, kiu komenciĝis kiam Lejzer kaj Klara estis en Germanio por pluvojaĝi al la UK 1914 en Parizo. Ili povis reveturi nur malfacile reen al Varsovio, pere de Svedio kaj Finnlando.

Zamenhof, kiu jam kiel infano estis ofte malsaneta, kaj kiu krome estis forta fumanto, malsaniĝis kaj mortis en 1917 en Varsovio.

el www.lernu.net

La Ido-krizo

En 1901 fondiĝis en Parizo “Délegation pour l’adoption d’une langue auxiliaire internationale”, “Delegacio por la adopto de internacia helplingvo”. Ĝi elektu inter pluraj projektoj de internacia planlingvo kaj proponu ties uzon al la monda publiko. Ses jarojn poste 310 organizaĵoj kaj 1250 intelektuloj simpatiis al la ideo (sed ne kunlaboris). Ĝia motoro fariĝis la franca logikisto Louis Couturat, kiu havis kontaktojn kun Zamenhof.

En oktobro kunvenis “Komitato de la Delegacio”, kun 12 membroj, kiuj okupiĝis pri diversaj projektoj por elekti unu el ili. Fine parto de la Komitato (pli ol la duono de la anoj ne ĉeestis persone) decidis alpreni Esperanton kun kelkaj ŝanĝoj, kiujn proponis nekonata aŭtoro kun la pseŭdonomo “Ido”. La Komitato disfalis, la Lingva Komitato de Esperanto malakceptis la “Ido”-projekton. Nur relative malmultaj esperantistoj transiris al la nova duonplanlingvo “Ido”, tamen sufiĉis por fari el Ido la due plej sukcesan projekton en la historio.

Apartan rolon ludis Louis de Beaufront. Ekde la 1890aj jaroj li estis la elstara persono en la franca Esperanto-movado. De Beaufront (vera nomo: Louis Chevreux) verkis lernolibrojn, informadis (li “kulpas” pri la verda stelo) kaj varbis eminentulojn-simpatiantojn por Esperanto. Sed ankaŭ la Majstro-kulto kaj la uzo de la “interna ideo” por gravigi sin en la movado apartenas al tiu periodo.

Post 1900 aliaj francoj transprenis gvidajn poziciojn. De Beaufront sentis sin traktata maljuste. Jam en 1905 li havis sekretajn kontaktojn kun Louis Couturat. Couturat kredis ke la esperantistaro pli facile akceptos la de li intencitajn ŝanĝojn se konata esperantisto subtenus ilin. Tiel la reformprojekto estiĝis ĉefe el la kunlaboro de Couturat kaj De Beaufront. La broŝuron de “Ido” prezentitan en la Komitato verkis De Beaufront. Estis jam granda la konsterniĝo en Esperantio, kiam De Beaufront en la Komitato subtenis “Idon”. Pro fuŝo de Couturat, De Beaufront devis en majo 1908 konfesi ke li estis la nekonata “Ido”: Couturat sendis leterojn al De Beaufront kaj Jespersen, sed konfuzis la kovertojn. Jespersen, ricevinte leteron por De Beaufront, komprenis la “komploton” kaj devigis la kolegojn mem konfesi ke De Beaufront estis “Ido”.

el www.lernu.net far Ziko van Dijk

A %d blogueros les gusta esto: